شفافیت در مدیریت شهری، سالهاست به یکی از اصلیترین مطالبات شهروندان تبدیل شده است؛ مطالبهای که بهویژه در کلانشهرها، با مسئله اعتماد عمومی و نظارت اجتماعی گره خورده است. شورای ششم شهر کرج در این دوره، با راهاندازی سامانه شفافیت، انتشار عمومی مصوبات و تأکید بر ارتباط بیواسطه با مردم، تلاش کرده این مفهوم را از سطح شعار به سطح سازوکار اجرایی نزدیک کند؛ مسیری که اگرچه گامهای مشخصی برداشته، اما همچنان محل ارزیابی و نقد است.
شفافیت بهعنوان یک انتخاب آگاهانه
در ساختار مدیریت شهری، شوراها در خط مقدم تصمیمسازی قرار دارند و نوع عملکرد آنها، نقش مستقیمی در شکلگیری نگاه شهروندان به کلیت مدیریت شهر ایفا میکند. شورای ششم شهر کرج از ابتدای فعالیت خود اعلام کرد که شفافیت و دسترسی آزاد شهروندان به اطلاعات، یکی از محورهای اصلی رویکرد این دوره خواهد بود.
یکی از جلوههای عملی این رویکرد، انتشار منظم مصوبات شورا و راهاندازی سامانه شفافیت بوده است؛ اقدامی که امکان دسترسی عمومی به تصمیمات شورا را فراهم کرده و به گفته مسئولان شورا، با هدف افزایش پاسخگویی و کاهش فاصله میان مردم و نهاد شورا انجام شده است.
نقش دبیر شورا در نهادینهسازی شفافیت
در این میان، مجتبی حاجیقاسمی، دبیر شورای اسلامی شهر کرج، بیش از دیگر اعضا بر جنبه ساختاری و نهادی شفافیت تأکید داشته است. وی شفافیت را نه یک اقدام نمایشی، بلکه یک الزام حقوق شهروندی میداند و معتقد است:
«شورای شهر موظف است تصمیمات خود را در معرض دید افکار عمومی قرار دهد؛ چرا که مصوبات شورا مستقیماً با زندگی روزمره مردم در ارتباط است.»
حاجیقاسمی با اشاره به انتشار عمومی مصوبات شورا میگوید:
«از ابتدای دوره ششم، انتشار مصوبات و صورتجلسات شورا بدون وقفه انجام شده تا شهروندان بدانند چه تصمیمی، در چه زمانی و با چه رأیی اتخاذ شده است.»
به گفته دبیر شورا، سامانه شفافیت شورای شهر کرج با هدف دسترسی بیواسطه مردم به اطلاعات، تقویت نظارت اجتماعی و جلوگیری از ابهام در تصمیمگیریها طراحی شده و این مسیر باید بهصورت مستمر تقویت شود. او تأکید میکند:
> «شفافیت زمانی معنا دارد که شهروند احساس کند چیزی از او پنهان نمیشود و شورا خود را در برابر مردم پاسخگو میداند.»
نگاه رئیس شورا؛ شفافیت بهعنوان حق مردم
در سطح سیاستگذاری، مسعود محمدی، رئیس شورای اسلامی شهر کرج نیز شفافیت را یک اصل غیرقابل اغماض در مدیریت شهری توصیف کرده است. به گفته وی، شورا نهادی برخاسته از رأی مردم است و همین مسئله، مسئولیت پاسخگویی را دوچندان میکند.
محمدی در این زمینه تأکید کرده است:
«شفافیت، حق شهروندان و وظیفه شورا است. تصمیمات شورا باید بهگونهای باشد که مردم بتوانند آن را ببینند، بفهمند و درباره آن قضاوت کنند.»
او شفافیت را زمینهساز سلامت اداری و افزایش اعتماد عمومی دانسته و معتقد است که بدون شفافیت، هیچ نهادی نمیتواند انتظار همراهی پایدار شهروندان را داشته باشد.
ارتباط بیواسطه؛ از اطلاعرسانی تا مشارکت
در کنار انتشار اطلاعات، شورای ششم تلاش کرده مسیرهای ارتباط مستقیم با مردم را نیز تقویت کند. از نگاه اعضای شورا، شفافیت زمانی اثرگذار است که به گفتوگوی واقعی با شهروندان منجر شود.
علی قاسمپور، سخنگوی شورای اسلامی شهر کرج، با اشاره به این موضوع میگوید:
«اطلاعرسانی شفاف مصوبات و عملکرد شورا، زمینه مشارکت آگاهانه شهروندان در امور شهری را فراهم میکند و شورا را از یک نهاد دور از دسترس به نهادی پاسخگو تبدیل میکند.»
به گفته قاسمپور، نقش رسانهها و گزارشدهی مستمر در این مسیر، نقشی کلیدی و مکمل سامانههای شفافیت است.
نقد و ارزیابی؛ شفافیت تا کجا کافی است؟
با وجود اقدامات انجامشده، کارشناسان شهری معتقدند که شفافیت صرفاً با انتشار مصوبات محقق نمیشود. آنان بر این باورند که اطلاعات منتشرشده باید قابل فهم برای عموم، قابل پیگیری و همراه با گزارش نتایج اجرایی باشد.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران تأکید دارند که شورای شهر کرج اگرچه در ایجاد زیرساختهای شفافیت گامهای مهمی برداشته، اما برای تبدیل این رویکرد به یک فرهنگ پایدار مشارکت شهری، نیازمند توسعه ابزارهای ارتباطی، توضیح سادهتر تصمیمات و تقویت نقش رسانههای محلی است.
جمعبندی
عملکرد شورای ششم شهر کرج در حوزه شفافیت نشان میدهد که این شورا تلاش کرده به وعده پاسخگویی عمومی نزدیک شود. راهاندازی سامانه شفافیت، انتشار منظم مصوبات و تأکید چهرههایی مانند مجتبی حاجیقاسمی بر حق دسترسی شهروندان به اطلاعات، از نقاط قابل اتکای این دوره است.
با این حال، میزان موفقیت نهایی این مسیر، نه در وجود سامانهها، بلکه در اعتماد و مشارکت شهروندان سنجیده خواهد شد؛ معیاری که قضاوت آن، در نهایت بر عهده افکار عمومی شهر کرج است.